Fawning als hoogbegaafde multipotential – waarom je gaat pleasen en aanpassen
Als multipotential kan het zijn dat jij dit herkent: Je voelt haarfijn aan wat een ander nodig heeft, soms nog voordat die persoon het zelf weet. Je bent goed in de sfeer aanvoelen en verbeteren en mensen geruststellen. Je zegt eigenlijk te weinig “nee”, en iets te snel “ja”. Je staat bekend als vriendelijk en behulpzaam, maar hebt zelf soms het gevoel dat je jezelf een beetje bent kwijtgeraakt.
Dat kan te maken hebben met een fenomeen dat fawning heet – een subtiele, maar hardnekkige vorm van aanpassen en pleasen. En hoewel fawning vaak wordt genoemd als mogelijke reactie op trauma, zie ik het ook veel bij hoogbegaafde en multipotential mensen. En herken ik het bij mezelf ook zeer zeker. Niet omdat je als multipotential per se traumatische ervaringen hebt, maar omdat je vaak van jongs af aan geleerd hebt dat je je moet aanpassen om veilig te zijn.
Wat is fawning?
Fawning is één van de vier bekende stress- of overlevingsreacties: fight, flight, freeze, fawn. Je kent de overige drie misschien beter, die zijn wat bekender. Fawn gaat over pleasen en aanpassen.
Het is de reflex om je eigen behoeften, grenzen of mening opzij te zetten of te onderdrukken om de lieve vrede te bewaren. Harmonie is belangrijk of je wilt de goedkeuring van mensen of een veilige situatie behouden. In relaties of werksituaties betekent dat bijvoorbeeld:
• Je stemt in met iets waar je eigenlijk niet achter staat.
• Je verzacht je woorden of gedraagt je “minder intens” om anderen niet te overdonderen.
• Je neemt andermans emoties over en voelt je verantwoordelijk voor hun stemming.
Fawning is dus niet simpelweg aardig zijn. Het is overaanpassing – een manier om verbonden te blijven met de ander, ten koste van jezelf.
Fawning als traumarespons
In de context van trauma ontstaat fawning vaak door onveiligheid of onvoorspelbaarheid in relaties.
Een kind leert: “Als ik me aanpas, blijf ik veilig.” Het lichaam reageert dan automatisch met deze strategie om gevaar te voorkomen. Als volwassene heb je dan vaak nog gedrag dat dit laat zien:
- Een constante alertheid op de stemming van anderen.
- Schuldgevoel of spanning als je “nee” zegt.
- Moeite met weten wat je zelf eigenlijk wilt.
Fawning is in dat geval geen bewuste keuze, maar een reflex – het zenuwstelsel heeft geleerd dat overleven afhangt van aanpassen.
Waarom fawning zoveel voorkomt bij hoogbegaafden en multipotentials
Hoogbegaafde en multipotential mensen merken vaak al jong dat ze anders zijn: te snel, te intens, te veel vragen, te diep voelen, te weinig aansluiting. Je ouders, je leraar of kinderen/mensen om je heen reageren dan vaak weinig subtiel met correcties:
- “Doe niet zo moeilijk.”
- “Je hoeft niet altijd gelijk te hebben.”
- “Kun je je niet gewoon aanpassen?”
Wat er dan gebeurt, is dat je als kind (slim en gevoelig als het is), leert: “Zoals ik ben, is niet helemaal oké.” En dus leert het zich te voegen naar wat wél welkom is: wat minder enthousiast, wat minder direct, wat minder zichzelf. Dat is geen bewuste keuze, maar een sociaal overlevingsmechanisme. Niet om fysiek veilig te blijven, maar om erbij te horen. De drijfveer is niet angst voor gevaar, maar angst voor afwijzing. In het lichaam voelt het hetzelfde als bij trauma: spanning, alertheid, innerlijke vermoeidheid.
Maar langdurige sociale aanpassing is niet goed voor je en kan zelfs als traumatisch worden ervaren. Jarenlang aanpassen, omdat je denkt dat je niet helemaal goed bent zoals je bent, tast je zelfbeeld aan. Het zenuwstelsel kan dan over-alert raken, precies zoals bij trauma-fawning.
Wat kun je eraan doen?
Allereerst: bewustwording. Herken je het bij jezelf, en doe je het?
Erken dit als de manier die vroeger voor jou een effectieve manier was om te overleven, om erbij te horen of conflicten te vermijden. Kijk hier mild naar, veroordeel jezelf niet, en probeer op te merken wanneer je jezelf corrigeert of aanpast. Bedenk wat je probeert te bereiken of vermijden door je aan te passen.
Een volgende stap is ontdekken wat wél van jou is. Het kan zijn dat je zó afgestemd bent op anderen dat je je eigen verlangens niet meer kent. Ga dit weer ontdekken, en begin met kleine dingen: wat zou je nu wél willen doen, eten of zeggen? Het helpt om hier regelmatig over te journallen, het schrijven helpt bij de bewustwording van wat je echt wil, wat je liever wil.
Het is goed om te beseffen dat fawning zich niet alleen afspeelt in je hoofd, maar ook in je zenuwstelsel, in je lichaam. Wat dus kan helpen is dingen doen die je ‘terugbrengen’ in je lijf: wandelen, dansen of ademhalingsoefeningen bijvoorbeeld. Als hoogbegaafden leef je vaak heel erg vanuit je hoofd, en het betrekken van je lichaam biedt vaak de weg naar de oplossing.
Grenzen aangeven
Wat erg helpt, is oefenen met grenzen aangeven. Dat kan al heel klein, en bij mensen waarbij het comfortabel voelt om dat ‘risico’ te nemen. Zeg dan eerlijk:
- “Ik weet het nog niet.”
- “Ik denk er even over na.”
- “Dat voelt voor mij niet goed.”
Wees jezelf en verbind op een authentieke manier
Je mag opnieuw waarderen hoe je écht bent. Je nieuwsgierigheid, je sensitiviteit, je snelheid van denken, je neiging tot diepgang, je wens om meerdere dingen te doen, of snel te switchen: dat zijn geen fouten, dat is je natuur. Je kunt op een veel echtere manier verbinden met anderen, dan door je aan te passen. Door authentiek, door jezelf te zijn, maak je pas écht verbinding. Daarbij stem je wel af op anderen, maar terwijl je jezelf blijft. Dat is wat anders dan aanpassen. En zo kun je ‘fawning’ achter je laten.
Vragen die je jezelf kunt stellen, om hiermee zelf aan de slag te gaan:
- Wanneer voel ik de neiging om me aan te passen of te pleasen?
- Wat probeer ik daarmee te bereiken of te vermijden?
- Hoe zou het zijn om vandaag een deel van de dag volledig mezelf te zijn, en wat zou ik dan doen (of laten)?
Wil je ontdekken hoe je kunt stoppen met aanpassen en meer jezelf kunt zijn?
Loop jij regelmatig tegen jouw grenzen aan als multipotential?
Plan een gratis focussessie in, dan bespreken we hoe ik je daarbij kan helpen.
Veelgestelde vragen over fawning:
- Wat is fawning?
Fawning is een stressreactie waarbij je jezelf aanpast om harmonie te bewaren of goedkeuring te krijgen. - Is fawning hetzelfde als people pleasen?
Nee. People pleasen is een gedragspatroon, fawning is een overlevingsmechanisme vanuit het zenuwstelsel. - Waarom komt fawning vaak voor bij hoogbegaafden en multipotentials?
Omdat zij als kind vaak leren dat ze te intens, te snel of te veel zijn — waardoor ze zich aanpassen om erbij te horen. - Hoe herken ik fawning bij mezelf?
Je zegt snel “ja”, neemt verantwoordelijkheid voor de emoties van anderen en voelt spanning bij grenzen aangeven. - Hoe stop ik met fawning?
Door bewustwording, kleine grens-oefeningen, journaling en door terug te komen in je lichaam via beweging of ademhaling.
